آزمایش قند خون دو ساعته پس از غذا (2Hour Postprandial Plasma Glucose) 2hpp برای ارزیابی نحوه کنترل قند خون پس از صرف غذا و کمک به تشخیص یا پایش دیابت انجام می‌شود. دقت این آزمایش تا حد زیادی به رعایت صحیح زمان‌بندی و شرایط قبل و حین انجام آن بستگی دارد؛ بنابراین رعایت دقیق دستورالعمل‌های زیر ضروری است.
در صورتی که آزمایش قند خون ناشتا (FBS) نیز برای شما درخواست شده باشد، هر دو آزمایش معمولا در یک روز انجام می‌شوند. ابتدا باید ۱۰ تا ۱۲ ساعت ناشتا باشید (در این مدت فقط نوشیدن آب مجاز است)، سپس نمونه خون ناشتا گرفته می‌شود. پس از آن، یک وعده صبحانه یا غذای معمول و همیشگی خود را حداکثر طی ۱۵ دقیقه میل کنید. زمان اولین لقمه غذا را دقیقا یادداشت کنید، زیرا نمونه‌گیری دوم باید دقیقا دو ساعت پس از اولین لقمه انجام شود. برای افزایش دقت نتایج، توصیه می‌شود صبحانه را در آزمایشگاه یا در نزدیکی آن میل کرده و تا زمان نمونه‌گیری دوم در همان محل بمانید.
در فاصله بین دو نمونه‌گیری
برای جلوگیری از تغییر نتایج آزمایش، تا زمان نمونه‌گیری دوم:
• از خوردن هرگونه غذا یا نوشیدنی (به‌جز آب ساده) خودداری کنید
• از مصرف سیگار و سایر فرآورده‌های دخانی پرهیز نمایید
• از پیاده‌روی طولانی، ورزش، فعالیت بدنی شدید و استرس‌های غیرضروری خودداری کنید
• تنها نوشیدن آب ساده مجاز است
مصرف داروهای دیابت
اگر از داروهای خوراکی کاهنده قند خون یا انسولین استفاده می‌کنید، مصرف آن‌ها را فقط طبق دستور پزشک انجام دهید. در صورتی که همزمان آزمایش قند ناشتا نیز انجام می‌شود، دارو یا انسولین معمولاً پس از نمونه‌گیری ناشتا و همزمان با وعده غذایی مصرف می‌شود، مگر اینکه پزشک دستور دیگری داده باشد. در صورت تردید، پیش از انجام آزمایش با پزشک یا آزمایشگاه مشورت کنید.
نکات مهم
• زمان دو ساعت از اولین لقمه غذا محاسبه می‌شود، نه از پایان غذا
• وعده غذایی باید مشابه غذای معمول روزانه شما باشد و از پرخوری یا حذف وعده غذایی خودداری کنید
• تأخیر در مراجعه برای نمونه‌گیری دوم می‌تواند باعث کاهش دقت نتیجه شود
• در صورت بروز علائم افت قند خون یا هر مشکل پزشکی، موضوع را فوراً به پرسنل آزمایشگاه اطلاع دهید
چه عواملی ممکن است باعث نیاز به تکرار آزمایش شوند؟
• ناشتا نبودن پیش از نمونه‌گیری اول
• اشتباه در ثبت زمان اولین لقمه غذا
• طولانی شدن مدت صرف غذا (بیش از ۱۵ تا ۲۰ دقیقه)
• خوردن یا نوشیدن هر ماده‌ای غیر از آب بین دو نمونه‌گیری
• فعالیت بدنی، استعمال دخانیات یا استرس شدید در فاصله دو نمونه‌گیری
• مراجعه دیرتر یا زودتر از زمان تعیین‌شده برای نمونه‌گیری دوم
تست تحمل گلوکز خوراکی (Oral Glucose Tolerance Test) برای بررسی نحوه پاسخ بدن به گلوکز و تشخیص پیش‌دیابت، دیابت و دیابت بارداری انجام می‌شود. دقت این آزمایش به رعایت صحیح شرایط قبل و حین انجام تست وابسته است؛ بنابراین هرگونه تغییر در رژیم غذایی، فعالیت بدنی یا زمان‌بندی نمونه‌گیری می‌تواند بر نتیجه آزمایش تأثیر بگذارد.
آمادگی قبل از آزمایش
• حداقل ۳ روز قبل از آزمایش رژیم غذایی معمول خود را حفظ کنید و از رژیم‌های کم‌کربوهیدرات یا حذف مواد قندی خودداری نمایید. دریافت روزانه حداقل ۱۵۰ گرم کربوهیدرات در این مدت توصیه می‌شود
• ۸ تا ۱۲ ساعت قبل از شروع آزمایش ناشتا باشید؛ در این مدت فقط نوشیدن آب ساده مجاز است
• از انجام فعالیت بدنی شدید در ۲۴ ساعت قبل از آزمایش خودداری کنید
• از مصرف الکل در ۲۴ ساعت قبل از آزمایش و از استعمال دخانیات در روز انجام تست خودداری نمایید
• در صورت امکان، آزمایش در ساعات اولیه صبح (ترجیحا قبل از ساعت ۹ صبح) انجام شود
• در صورت مصرف داروهای مؤثر بر قند خون یا سایر داروهای خاص، پیش از انجام آزمایش با پزشک یا آزمایشگاه مشورت کنید
نحوه انجام آزمایش
ابتدا یک نمونه خون ناشتا از شما گرفته می‌شود. سپس محلولی حاوی مقدار استاندارد گلوکز در اختیار شما قرار می‌گیرد که باید حداکثر طی ۵ دقیقه به‌طور کامل نوشیده شود. زمان پایان نوشیدن محلول، مبنای محاسبه زمان نمونه‌گیری‌های بعدی است. بسته به درخواست پزشک، نمونه‌های خون ممکن است در زمان‌های ۳۰ دقیقه، ۱ ساعت، ۲ ساعت یا در برخی موارد ۳ ساعت پس از مصرف محلول گرفته شوند. در زنان باردار، مقدار گلوکز و زمان‌بندی نمونه‌گیری ممکن است مطابق دستور پزشک متفاوت باشد.
در طول انجام تست
• فقط نوشیدن مقدار متعارف آب ساده مجاز است
• از خوردن هرگونه غذا، نوشیدنی، آدامس، آبنبات یا شکلات خودداری کنید
• از مصرف سیگار و سایر فرآورده‌های دخانی پرهیز نمایید
• تا پایان آزمایش در حالت نشسته یا استراحت بمانید و از پیاده‌روی، فعالیت بدنی و استرس غیرضروری خودداری کنید
• در صورت بروز تهوع، استفراغ، سرگیجه یا هرگونه مشکل، بلافاصله پرسنل آزمایشگاه را مطلع نمایید
نکات مهم
• محلول گلوکز باید به‌طور کامل مصرف شود
• زمان‌بندی نمونه‌گیری‌ها باید دقیقاً مطابق برنامه انجام شود
• تأخیر در مراجعه برای هر مرحله از نمونه‌گیری می‌تواند موجب کاهش اعتبار نتایج شود
• در صورت استفراغ پس از مصرف محلول، معمولاً امکان ادامه تست وجود ندارد و ممکن است آزمایش در زمان دیگری تکرار شود
چه عواملی ممکن است باعث رد تست یا نیاز به تکرار آن شوند؟
• ناشتا نبودن قبل از آزمایش
• رعایت نکردن رژیم غذایی مناسب در سه روز قبل از تست
• مصرف نکردن کامل محلول گلوکز یا استفراغ پس از مصرف آن
• خوردن یا نوشیدن هر ماده‌ای غیر از آب در طول آزمایش
• فعالیت بدنی، استعمال دخانیات یا استرس شدید هنگام انجام تست
• تأخیر یا عدم حضور در زمان نمونه‌گیری‌های تعیین‌شده
• مصرف داروهای مؤثر بر قند خون بدون اطلاع پزشک یا آزمایشگاه
آزمایش‌های عملکرد تیروئید (Thyroid Function Tests; TFT Panel) برای تشخیص کم‌کاری یا پرکاری تیروئید، ارزیابی عملکرد غده تیروئید و پایش درمان به‌کار می‌روند. این آزمایش‌ها معمولا نیاز به ناشتایی ندارند، اما رعایت برخی نکات می‌تواند به افزایش دقت و قابلیت تفسیر نتایج کمک کند.
آمادگی قبل از آزمایش
• برای انجام این آزمایش معمولا نیازی به ناشتا بودن نیست، مگر اینکه پزشک آزمایش دیگری را نیز به‌طور همزمان درخواست کرده باشد
• بهتر است نمونه‌گیری در ساعات اولیه روز انجام شود و در صورت نیاز به انجام آزمایش‌های تکراری، هر بار تقریبا در ساعت مشابهی نمونه‌گیری انجام شود تا امکان مقایسه دقیق نتایج فراهم گردد
• اگر لووتیروکسین یا سایر داروهای هورمون تیروئید مصرف می‌کنید، در صورتی که هدف، پایش درمان باشد، معمولاً توصیه می‌شود نمونه خون قبل از مصرف دوز روزانه دارو گرفته شود و دارو پس از خون‌گیری مصرف گردد، مگر اینکه پزشک معالج دستور دیگری داده باشد
• در صورت مصرف مکمل‌های حاوی بیوتین ، موضوع را به پزشک یا آزمایشگاه اطلاع دهید. بیوتین می‌تواند در برخی روش‌های آزمایشگاهی باعث ایجاد نتایج کاذب شود؛ بنابراین بسته به دوز مصرفی، معمولا توصیه می‌شود حداقل ۴۸ تا ۷۲ ساعت قبل از آزمایش و در مصرف دوزهای بالا، برای مدت بیشتری قطع شود
• در صورت بارداری، احتمال بارداری، مصرف مکمل‌های حاوی ید یا داروهای هورمونی، حتما این موضوع را به آزمایشگاه اطلاع دهید
نکات مهم
• استرس شدید، بیماری‌های حاد، تب، جراحی اخیر یا بستری شدن در بیمارستان می‌توانند به‌طور موقت بر نتایج آزمایش‌های تیروئید اثر بگذارند
• انجام فعالیت ورزشی شدید پیش از نمونه‌گیری توصیه نمی‌شود
• فهرست کامل داروها و مکمل‌های مصرفی خود را هنگام مراجعه به آزمایشگاه اعلام کنید
• در صورت انجام آزمایش‌های پیگیری، بهتر است نمونه‌گیری هر بار در شرایط مشابه (از نظر زمان، مصرف دارو و وضعیت عمومی) انجام شود
چه عواملی ممکن است باعث نیاز به تکرار آزمایش یا تفسیر نادرست نتایج شوند؟
• مصرف لووتیروکسین یا سایر داروهای تیروئیدی پیش از نمونه‌گیری بدون هماهنگی با پزشک
• مصرف مکمل‌های حاوی بیوتین بدون اطلاع آزمایشگاه
• انجام آزمایش هنگام بیماری حاد، تب یا بستری شدن
• انجام فعالیت بدنی شدید یا استرس قابل توجه پیش از نمونه‌گیری
• اطلاع ندادن بارداری، مصرف داروهای هورمونی یا مکمل‌های مؤثر بر عملکرد تیروئید
پرولاکتین هورمونی است که توسط غده هیپوفیز ترشح می‌شود و در تنظیم عملکردهای تولیدمثلی، چرخه قاعدگی و شیردهی نقش دارد. اندازه‌گیری سطح پرولاکتین برای بررسی علل ناباروری، اختلالات قاعدگی، گالاکتوره (ترشح غیرطبیعی شیر از پستان)، کاهش میل جنسی و اختلالات هیپوفیز انجام می‌شود. از آنجا که ترشح پرولاکتین به‌شدت تحت تأثیر استرس، خواب، فعالیت بدنی و تحریک فیزیکی قرار دارد، رعایت شرایط پیش از نمونه‌گیری برای جلوگیری از نتایج کاذب بسیار مهم است.
آمادگی قبل از آزمایش
• نیاز به ناشتایی معمولا وجود ندارد
• نمونه‌گیری بهتر است بین ساعت ۸ تا ۱۰ صبح و حداقل ۲ تا ۳ ساعت پس از بیدار شدن از خواب انجام شود
• قبل از خون‌گیری، فرد باید حداقل ۱۵ تا ۳۰ دقیقه در حالت آرام و بدون استرس (نشسته یا درازکش) استراحت کند
• از فعالیت بدنی شدید، استرس، درد قابل توجه و مراجعه عجولانه به آزمایشگاه قبل از نمونه‌گیری خودداری شود
• حداقل ۲۴ ساعت قبل از آزمایش از رابطه جنسی و تحریک پستان (از جمله معاینه پستان در صورت امکان) پرهیز شود
داروها
برخی داروها می‌توانند سطح پرولاکتین را افزایش یا تغییر دهند، از جمله:
• داروهای ضدافسردگی (SSRIs)
• داروهای ضدروان‌پریشی به‌ویژه risperidone
• متوکلوپرامید
• استروژن‌ها
• برخی داروهای قلبی مانند verapamil و methyldopa
در صورت مصرف هرگونه دارو یا مکمل، اطلاع دادن به پزشک یا آزمایشگاه ضروری است.
نکات مهم
• استرس ناشی از خون‌گیری می‌تواند باعث افزایش موقت پرولاکتین شود
• در صورت افزایش خفیف پرولاکتین، ممکن است پزشک انجام تکرار آزمایش در شرایط استاندارد (basal conditions) را توصیه کند
• در برخی موارد، بررسی Macroprolactin برای افتراق افزایش واقعی از افزایش کاذب لازم است
• در صورت بیماری حاد، تب یا بستری بودن، نتیجه ممکن است قابل تفسیر دقیق نباشد
چه عواملی ممکن است باعث رد نمونه یا نیاز به تکرار آزمایش شوند؟
• عدم رعایت استراحت قبل از نمونه‌گیری
• استرس شدید یا فعالیت بدنی قبل از آزمایش
• رابطه جنسی یا تحریک پستان در ۲۴ ساعت قبل
• مصرف داروهای مؤثر بر پرولاکتین بدون اطلاع آزمایشگاه
• نمونه‌گیری در شرایط بیماری حاد یا درد شدید
آزمایش PSA (Prostate-Specific Antigen) برای بررسی سلامت غده پروستات در مردان و کمک به تشخیص و پایش بیماری‌هایی مانند سرطان پروستات، بزرگی خوش‌خیم پروستات (BPH) و التهاب پروستات (پروستاتیت) استفاده می‌شود. PSA پروتئینی است که توسط سلول‌های پروستات تولید شده و مقدار آن در خون قابل اندازه‌گیری است. از آنجا که عوامل متعددی می‌توانند باعث تغییر موقت سطح PSA شوند، رعایت شرایط قبل از نمونه‌گیری برای تفسیر صحیح نتایج ضروری است.
آمادگی قبل از آزمایش
• حداقل ۴۸ تا ۷۲ ساعت قبل از آزمایش از انزال خودداری شود، زیرا می‌تواند باعث افزایش موقت PSA گردد
• از انجام فعالیت‌هایی که به پروستات فشار وارد می‌کنند مانند دوچرخه‌سواری طولانی‌مدت یا اسب‌سواری در ۴۸ ساعت قبل از آزمایش پرهیز شود
• در صورت انجام معاینه رکتال، سوندگذاری، سیستوسکوپی یا سایر اقدامات تهاجمی، باید فاصله زمانی مناسب رعایت شود؛ به‌عنوان مثال، پس از بیوپسی پروستات، معمولا ۶ هفته یا بیشتر برای انجام PSA توصیه می‌شود
• در صورت وجود عفونت ادراری یا پروستاتیت حاد یا اخیر، انجام PSA باید تا زمان بهبود کامل به تعویق افتاده یا با نظر پزشک تفسیر شود
• در صورت مصرف داروهای مؤثر بر پروستات، به‌ویژه فیناستراید و دوتاستراید، حتما موضوع را به پزشک یا آزمایشگاه اطلاع دهید، زیرا این داروها می‌توانند سطح PSA را حدود ۵۰٪ کاهش دهند
نکات مهم
• PSA ممکن است تحت تأثیر التهاب، عفونت، اقدامات پزشکی اخیر یا تحریک فیزیکی پروستات به‌طور موقت افزایش یابد
• در صورت وجود تب، بیماری حاد یا علائم عفونت، بهتر است انجام آزمایش به زمان دیگری موکول شود
• اعلام کامل سوابق پزشکی و دارویی برای تفسیر دقیق نتیجه ضروری است
• در صورت انجام آزمایش‌های سریالی، بهتر است شرایط نمونه‌گیری در هر بار تا حد امکان یکسان باشد
چه عواملی ممکن است باعث رد نمونه یا نیاز به تکرار آزمایش شوند؟
• عدم رعایت پرهیز از انزال در ۴۸ تا ۷۲ ساعت قبل از آزمایش
• انجام فعالیت‌های فیزیکی فشاردهنده به پروستات (دوچرخه‌سواری، اسب‌سواری)
• انجام آزمایش بلافاصله پس از سوندگذاری، سیستوسکوپی یا سایر اقدامات تهاجمی
• وجود عفونت ادراری یا پروستاتیت فعال
• عدم اطلاع از مصرف داروهای مؤثر بر PSA مثل فیناستراید و دوتاستراید
